زندگانی امام زمان (عج) در نگاه امام رضا (ع)
«بابی و اُمّی سمّی و شبیهی و شبیهُ موسی بن عمران، علیه جلابیت النور تیوقدُّ
مِن شُعاع القُدس»
پدر و مادرم فدای او که هم نام من و شبیه من و شبیه موسی بن عمران است و هالهای از نور از شعاع قدس او را احاطه کرده است.
امیرمؤمنان علی (ع) سیمای تابناک آن حضرت را چنین توصیف میفرماید:
«المهدی اقبل، اجعد، هو صاحب الوجه القمر، والجبین الازهر، صاحب الشامة و العلامة...»
مهدی دیدگانی مشکی، موهایی پرپشت، چهرهای چون ماه تابان، پیشانی باز و درخشان و خالی (بر گونة راست) و نشانی (در میان دو کف) دارد.)
امام باقر (ع) در توصیف هشتمین فرزند از نسل مبارک خود میفرماید:
«وجهه کوکبٌ درّی شرب بحمره»
چهره او چون ستارهای درخشان و سرخ فام است.
امام صادق (ع) در مورد آن خورشید فروزان چنین میفرمایند:
«حسن الوجه، آدم، اسمر، شرب بحمره»
ااو صورتی زیبا، گندمگون و آمیخته به سرخی دارد.
و عالم آل محمد حضرت رضا (ع) در توصیف سمای دلربای آن باقیماندة الهی در روی زمین میفرمایند:
«علامته ان یکون شیخ السّن، شابُّ المنظر، حتّی ان الناظر الیه لیحسبُهُ ابن اربعین سنه اَو دونها»
نشانه او این است که از نظر سنّی پیر ولی از نظر سیما بسیار جوان است چنانچه که هرکس او را ببیند چهل ساله یا کمتر تصوّر میکند
امام رضا (ع) در توصیفی دیگر از آن امام همام میفرمایند:
«پدر ومادرم فدای او که هم نام جدّم رسول خدا و شبیه من است»
و چون نام آن حضرت را در حضور ایشان میبردند، به احترام او میایستاده و دستان مبارکشان را بر سر مینهاده و میفرمودند:
«خداوندا در فرج او تعجیل فرما و خروج و قیام او را آسان نما»
این قطرهای از دریای فضائل و کمالات آخرین محبّت خدا بود که با کلمات نورانی آباد طاهرینش
به تصویر کشیدیم.
شناخت معرفی حقیقتی از اشیاء موجب کشش و جذب یا دفع انسان از آن شئی است و شناخت و معرفت مهمترین و اصلیترین عامل کمال انسان محسوب میشود.
این کلمات گهربار خاندان وحی برای توجه دادن مردم به سوی آن حضرت و شناساندن آن یوسف زهرا ایراد شده است.
رسول خدا (ص) خطاب به وصّی و جانشین خود امیرمؤمنان میفرماید: «پس از من فتنهای کرکننده و سخت ایجاد میشود که در آن شخص برگزیده و زیرک هم سقوط میکند و این در زمانیست که شیعیان تو پنجمین نفر از امام هفتم که همه از فرزندان تو هستند را گم میکنند برای فقدان او اهل آسمان و زمین غمگین میشوند و چه بسیارند زنان و مردان باایمانی که در هنگام غیبت او متأسف و حیران هستند، پدر و مادرم فدای او باد که هم نام من و شبیه من است...» وقتی او بیاید پرندگان در آشیان خود شادمان گشته و راهیان دریا جشن میگیرند، چشمهساران میجوشند و زمین چندین برابر محصول خواهد داد. خداوند به وسیلة مهدی بر امت گشایش میدهد و قلبهای بندگان را آکنده از عبادت و اطاعت میسازد و عدالت را بر همه جا میگسترد . خداوند به سبب او دروغ را ریشهکن ساخته و ستمگری و درندگی را محو مینماید و طوق بندگی و ذلّت برای غیر خدا را از گردن مردمان برمیدارد. ساکنان آسمان و زمین او را دوست میدارند، آسمان باران فرو میفرستد و زمین گیاهان خود را میرویاند... مردگان آرزوی حیات میکنند تا عدل و آرامش را ببینند و خیر و برکات اهل زمین را تجربه نمایند. ...
در آن زمان همة امت مانند زنبوران عسل که به ملکه خود پناه میبرند به آغوش او پناهنده میشوند و خداوند زمین را به وسیله او در عالم میگستراند و خفتهای بیدار نمیگردد و خونی ریخته نمیشود.
رفاه و آسایش پدید میآید که نظیر آن پیش از این نبوده و مال و ثروت آنچنان وفور مییابد که هرکس نزد آن حضرت بیاید، فوق تصور تصورش دریافت میکند و اموال چون سیل جریان مییابد و هیچ کس فقیر نمیماند و مردم برای صدقه دادن فقیری نمییابند.
آری او ذخیرة الهی، برای تحقق بخشیدن به وعدههای خداست و اوست که با دست باکفایت خویش همه خوبیها و خیرات و برکات و زیبائیها را به اهل زمین ارمغان خواهد داد.
1) مشخصات آن حضرت
نام مبارک (م ح م د) است که رسول خدا (ص) فرمود: نام او نام من و کنیه او کنیه من است.
کنیه مسلم آن حضرت ابوالقاسم است ولی در میان شیعیان به اباصالح نیز اشتهار دارند.
لقب: القاب آن حضرت بسیار است، محدث نوری که از متون اسلامی 182 لقب برای آن حضرت جمعآوری نموده و دربارة هر کدام روایت یا شرح و علّت تسمیه ذکر نموده است که ما در بخشی مستقل آن را آوردهایم. از جمله القاب ایشان عبارتند از: مهدی، منصور، قائم به امرالله، حجةالله، ولیالله، صاحبالامر، صاحبالزمان، المنتقم، بقیةالله، نورالله، وجهالله، عینالله، خلیفةالله، بابالله، میثاقالله، وعدالله، داعیالله، مضطّر، ثائر، مهتدی، تقی، نقی، رضی، زکی، صابر، شکور، قطب، مجتهد، غوث، غوثالفقراء، صاحبالرجعة، صاحبالعصر، قائم، عصر، غریم، صاحبالدولةالزهراء، قیّمالزهرا، قیّمالزمان، کاشفالغطاء، خلفصالح، بقیةالانبیاء، خاتمالائمه، خاتمالاوصیاء، حاشر، خُنّس، الجوارالکنّس، حجةالله، سدرةالمنتهی، ساعة، ابوتراب، ابوابراهیم، ابوجعفر، ابولحسن، ابومحمّد، ابوعبدلله، اصل، احمد، باسط، قابض،برهانالله، مسیحالزّمان، میزان الحق، لسانالصدق، لوای اعظم، ماءمعین موعود، یعوبالدین.
علاوه بر آنها به القاب دیگر و توضیحات مختصر آنها از نجمالثاقب ج 1 توجه نمائید:
نور آل محمّد، شرید، طرید، موتور، وادث، ناقور، مأمول، مفرّجاعظم، مضظر، ناطق، نهار، موعود، منتقم، مهدی، مؤمّل، عبدالله، منتظر، ماءمعین، بئرمعطّلة، بلدالامین، قائم، فجر، صاحبالامر، صاحبالغیبة، صاحبالرجعة، صاحبالدّار، صاحبالناحیة، صاحبالعصر، بقیةالانبیاء، صاحبالکرةالبیضاء، صمصامالاکبر، صبحمسفر، صدق، صراط، ضیاء، ضُحی، جنب، طالب التُراث، احسان اذن سامعه، ایدی، بقیةالله، حاشر، قابض، فردوسالاکبر، لندیطارا، واقیذ، بهرام، بنده یزدان، پرویز، اوقیدمو، ایزدشناس و ایزدنشان، ایستاده، کیقباد دوم، خسرو، خجسته، خداشناس زندافریس، سروش ایزد، فیروز، فرخنده، فیذموا، وهوهل، خلف و خلف صالح، خلیفةالله.
در کشف الغمه روایت شده از رسول خدا (ص) که فرمودند:
«مهدی خروج میکند در حالی که بر سر ابری است و در آن منادیی ندا میکند که: این مهدی خلیفة الله است او را پیروی کنید.»
همچنین از آن جناب روایت کرده که فرمودند:
«بدرستی که او خلیفة الله مهدی است»
پدر و سلسله نسب آن حضرت: حسن بن علی بن محمد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن حسین شهید بن علی بن ابیطالب امیرالمؤمنین (علیهم السلام ) مادر آن حضرت: نرجس (ملیکه) دختر یشوعا، نوادة قیصر روم که چون شاهزاده بود، به سوسن و صیقل و حکیمه نیز ملقّب شده است.
سال تولد: بنا بر مشهور در سال 255 یا 256 هجری قمری موافق با عدد کلمة نور متولد گشت.
محل تولد: شهر سامرا در منزل پدری که اکنون صحن و حرم عسکریین (علیهماالسلام) است.
ساعت تولد: در سحرگاه شب جمعه نیمه شعبان توسط عمّه پدرش حکیمه خاتون از شکم مادر متولد گردید.
خصوصیات حمل و ولادت: حمل ایشان تا زمان تولد مخفی ماند، مانند حمل موسی بن عمران (ع)، به طوری که تا لحظه تولد کسی از آن اطلاع نیافت، حتی قابلههای متخصص (معتمد خلیفه عباسی که برای اطلاع از حمل بانوان حرم گماشته شده بودند.)
نرجس خاتون مادر حضرت میفرمود: فرزندم در شکم با من سخن میگوید! لیکن حکیمه خاتون هیچ اثری از حمل در نرجس خاتون ندیده بود تا وقتی که صبح نزدیک شد و نزدیک بود که شکی در ایشان عارض شود، ناگاه صدای برادرزادة خود را شنید که فرمود: «عمّه شک نکن، سوره قدر را بخوان! و چون سوره قدر را تلاوت کرد صدای جنین از رحم مادر به تلاوت سوره بلند شد و ناگهان نوزاد متولد گشت و نوری از وجود مقدسش ساطع شد که چشمهای او را خیره نمود.
آگاه نوزاد به سجده افتاد و شهادتین را بر زبان جاری ساخت و بر امامت پدران خود شهادت داد و چون به خود رسید فرمود:
«خداوندا وعدة مرا منجّز فرما و امرم را تمام کن و مرا ثابتقدم نما و زمین را به وسیلة من از قسط و عدل آکنده ساز.»
دوران تربیت: تا سال 260 هجری قمری یعنی حدود پنج سال یا چهار سال و چند ماهی از سن شریفش در کفالت پدر بزرگوارش گذشت، به روحالقدس سپرده شده بود و در این مدت میزیست، مگر بعضی از خواص که از ولادتش اطلاع داشته و در دوران خردسالی ایشان را دیده بودند.
ابتدا امامت: از امام باقر (ع) با چندین سند روایت شده است که فرمودند: «این امر نمیشود مگر در گمنامترین و کمسالترینها.»
کم سن و سالترین امام حضرت مهدی (ع) در حدود پنج سالگی امامت را از پدر بزرگوارش تحویل گرفت، در سال 260 هجری قمری که پدر بزرگوارش به زهر معتمد عباسی شهید شد، امامت به او انتقال یافت.
سن مبارک آن حضرت: عمر آن حضرت هماکنون که سال 1430 هجری قمری است یک هزار و صد و هفتاد و پنج سال میباشد، اما زمانی که ظهور میکند در سن کمتر از چهلسالگی به نظر خواهد آمد و گذر زمان مکان در وجود ایشان اثری نخواهد داشت.
قامت: ایشان جوانی چهارشانه و کشیده قامت است که نه بلند بالا و نه کوتاه قامت میباشد.
صورت: خوشرو و درخشنده به طوری که نور رویش بر سیاهی موی ریش و سر غالب آید و همچون ستارهای درخشان است.
گونه و خال: دو گونة ایشان روان و بدون برآمدگی و بر گونة راستش خال سیاهی است.
پیشانی: گشاده پیشانی، صاف و روشن.
ابروان: گشاده ابرو، باریک و کشیده و نزدیک به هم اما ناپیوسته.
چشمان: چشمانی سیاه و درشت و فرورفته با پلکهایی درخشنده.
بینی: کشیده و بالاآمده با مختصر برآمدگی در میان.
دندانها: دندانهای سفید و مرتب، گشاده و به هم پیوست.
رنگ سیما: سفید و درخشان، با هالهای سرخفام.
رنگ بدن: گندمگون و سبزة مایل به سفیدی.
مو و رنگ آن: رنگ موهای سر و ریش سیاه، اما نور صورت، غالب بر سیاهی موهاست، در کودکی موهای سر سیاه و درخشنده و مجعد اما نه زیاد درهم پیچیده که تا نرمة گوش آویزان و بر روی دوش ریخته و از وسط دارای فرق بوده است.
سرمبارک: گرد و مدّور.
سرشانه و مابین دو شانه: استخوان سرشانه نرم و بزرگ و سردوش پایین افتاده و میان دو شانه پهن و گشاده.
علامت: میان دو شانة آن حضرت از سمت چپ خالی است برخلاف رنگ بدن و در زیر دو شانه برگی مانند برگ یاس است.
بازو: بر بازوی راست او این دو آیه نوشته شده:
«جاءالحَقُّ و زَهَقَ الباطِلُ إِنَّ الباطِلَ کانَ زَهوقاً و تَمَّت کَلِمَةُ رَبِّکَ صدقاً وَ عَدلاً لامُبَدِّلَ لِکَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمیعُ الحَکیمُ »
دستها: کف دست آن حضرت پهن و بزرگ است.
سینه: سینهای فراخ و پهن دارد.
شکم: کمی برآمده به شکلی زیبا و متناسب.
پاها: دو پای ایشان پهن و پر گوشت و بر ران پای راست خالی برخلاف رنگ بدن است.
زانوان: زانوهایی رو به جلو آمده و بزرگ.
قدرت بدنی: قوه او آنچنان باشد که اگر اراده کند بزرگترین درخت را از جای برکند و اگر میان کوهها صیحه برآورد، سنگها از جا کنده و پاشیده شود.
2) علائم امامت
امام هام علی بن موسی الرضا (ع)، بیشترین علامات امامت را در حدیثی نورانی ذکر کردهاند که ما خلاصهای از آن را ذکر میکنیم :
1- پاک و مطهر و ختنه شده متولد شد.
2- چون از شکم مادر به زمین آید بر دو کف دست خود قرار گرفته و شهادتین گوید.
3- محتلم نشود.
4- چشم او بخوابد و دل او بیدار باشد.
5- او را سایه نباشد.
6- خمیازه نکشد.
7- پشت سر را درست مانند روبهرو ببیند.
8- از همه مردم به احکام خدا عاملتر است.
9- از همه بردبارتر است.
10- عابدترین مردم است.
11- حکم او از همه برتر و صحیحتر است.
12- از همه پرهیزکارتر است.
13- از همه مردم شجاعتر است.
14- از همگان بخشندهتر است.
15- تواضع او در برابر خدا از همه بیشتر است.
16- به هرچه امر کند از دیگران عاملتر است.
17- از آنچه نهی کند، از همه ترککنندهتر است.
18- به مردم از خویشان مهربانتر است.
19- دارای معجزه است.
20- فرشتگان با او سخن میگویند (محدّث است.)
21- مستجاب الدعوه است.
22- سلاح و شمشیر جدّش در نزد اوست.
23- زره پیامبر (ص)، بر قامت او متناسب است و بر تن دیگران یک وجب کوتاه یا بلند میباشد.
24- مصحف فاطمه (س) نزد اوست.
25- صحیفة جامعه نزد اوست.
26- جفر اکبر و اصغر در نزد اوست.
27- صحیفهای که نام شیعیان تا روز قیامت در آن ثبت است همراه اوست .
3) آثار و موادیث انبیاء
تابوت آدم و عصای مویس را از دریاچه طبریه بیرون خواهد آورد و با آن همان خواهد کرد که موسی
با فرعون کرد
همچنین کتابهای انبیاء سابق را از غاری انطاکیه بیرون خواهد آورد و میان یهود با تورات و میان مسیحیان با انجیل و میان اهل زبور به وسیله زبور حکم خواهد کرد
الواح موسی (ع) را هم از درهای در راه یمن و از زیرسنگی بزرگ بیرون خواهد آورد.
پیراهن یوسف را به همراه دارد.
خاتم سلیمان که با نظر در آن جن و انس و پرندگان به دور او جمع میشدند همراه اوست.
4) نشانههای رسول خدا و امیرمؤمنان (ع)
1- بیرقی که جبرئی در روز بدر آورد.
2- پیراهنی که رسول خدا (ص) در روز احد پوشیده بود و هنوز آثار خون در آن است.
3- عمامة سحاب
4- زره پیامبر (ص) که کاملاً اندازه ایشان است.
5- انگشتر پیامبر (ص)
6- عصای پیامبر (ص)
7- اسب یربوع
8- اسب نجیب عریب: براق.
9- ناقه عضباء.
10- استردلدل.
11- درازگوش یعفور.
12- ذوالفقار.
13- مصحف امیرالمؤمنین (ع).
14- عهدنامة پیامبر (ص)
5) نشانههای تشریفی و اختصاصی امام (ع)
1- ماه و خورشید به فرمان اویند.
2- ابر و باد در تسخیر او هستند
3- ابر بر و سایه میکند و ندایی از آن برمیآید که (این مهدی آل محمد (ص) است)
4- ندای آسمانی که پیش از قیام به نام او از آسمان ندا کند.
5- ایجاد رعب در دل دشمنان.
6- نزول شمشیرها از آسمان به عدد اصحاب او که بر هر شمشیر نام و خصوصیات صاحب آن
نوشته شده است.
7- سه ملک مقرب یعنی جبرئیل و میکائیل و اسرافیل همراه و یاور او خواهند شد.
8- نزول عیسی بن مریم (ع) برای کمک به ایشان در حالی که پشت سر او نماز خواهد خواند.
9- رجعت: اصحاب کهف و همه مردگان مؤمن از اقوام گذشته و امت محمد (ص) برای یاری آن حضرت به این جهان رجعت خواهند کرد.
10- طی الارض: یعنی زمین در زیر پای او پیچیده میشود و در مدت کوتاهی مسافتی بسیار طی خواهد کرد.
11- احاطه بر دنیا: بلندیهای زمین برای او پست است و زمین در برابر او چون کف دست است.
12- آسان شدن همه مشکلات و دشواریها برای ایشان.
13- نور حضرت: نور چهره ایشان به قدری فراوان است که مردم از آفتاب بینیاز میگردند.
14- دوست و دشمن و صالح و طالح را میشناسد و از خفا و سرّ آگاه است.
15- شفادهندة امراض خواهد بود و کور مادرزاد را بینا میسازد.